When he decided to compose his Passion, Krzysztof Penderecki was little more than thirty. The preceding five years had established him in the fore of the new avant-garde. He had already achieved an international success with Threnody and a spectacular triumph of his subsequent scores, those marked by their radical sonorism. And it is at that moment that he had the courage to leave the field of his own victory. He decided to employ the conquered extreme means of expression for a higher end than for their own sake. At the same time, he had the courage to face two other challenges. He was the first of the composers from the part of the world ruled by the communists to dare approach a religious subject. And he was the first composer of the 20th century to relate to a historical genre with its ideal model in St. Matthew Passion.
Penderecki paid due homage to Bach, basing the structure of his work (one of its two twelve-tone scales) on the B-A-C-H (as B flat-A-C-B stands in German notation) tetrachord. He filled Bach’s form of Passion oratorio with music, in which the melodics of plainsong, Dutch polyphony and the texture of Venetian chori spezzati joined in expressive collaboration with dodecaphonic technique, aleatoric effects and sonorist thinking.
The point of departure lay in the text of Gospel according to St. Luke that presented the passion and the death of Christ – between Gethsemane and Golgotha – complemented and successfully commented upon by phrases taken from psalms (Miserere, In Te Domine speravi), hymns (Pange lingua) and songs (Ecce lignum crucis), improperia (Popule meus) and sequences (Stabat Mater). Penderecki’s two acts and nine scenes express all this in a way that, performance permitting, one suddenly becomes a participant in the evangelical story. “It was my goal,” the composer explained at one point, “not to let anyone stand aside. Anyone can be drawn into this Passion crowd, the turba, who yell for Christ to crucified, just as anyone can become part of Salvation.”
Krzysztof Penderecki composed Passion for the 700th anniversary of Münster Cathedral, where it was first performed in 1966. Almost at once, it created a vivid and ceaseless resonance, naturally and finally entering the list of unquestioned musical masterpieces of our time.
Mieczysław Tomaszewski

Krzysztof Penderecki
Passio et mors Domini nostri Iesu Christi secundum Lucam

PARS I
1. O Crux, ave, spes unica,
hoc Passionis tempore.
Piis adauge gratiam,
reisque dele crimina.
Te, fons salutis, Trinitas,
collaudet omnis spiritus.
Hymnus „Vexilla Regis prodeunt”, 21-26

2. Et egressus ibat secundum consuetudinem in montem Olivarum. Secuti sunt autem illum et discipuli.
...positis genibus orabat dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me, verumtamen non mea voluntas, sed Tua fiat. Apparuit autem illi angelus de caelo, confortans eum. Et factus in agonia prolixius orabat. Et factus est sudor eius sicut guttae sanguinis decurrentis in terram.
Evangelium secundum Lucam 22, 39, 41-44

3. Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti?
Psalmus 21(22), 2

Verba mea auribus percipe, Domine;
intellige clamorem meum.
Psalmus 5, 2

Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies
Psalmus 21(22), 3

4. Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo,
aut quis requiescet in monte sancto tuo?
Psalmus 14(15), 1

In pace...dormiam...
Psalmus 4, 9

...et caro mea requiescet in spe.
Psalmus 15(16), 9

5. Adhuc eo loquente ecce turba, et qui vocabatur Iudas, unus de duodecim, antecedebat eos et appropinquavit Iesu ut oscularetur eum...
Iuda, osculo Filium hominis tradis?...Quasi ad latronem existis cum gladiis et fustibus?...sed haec est hora vestra et potestas tenebrarum.
Evangelium secundum Lucam 22, 47, 48, 52, 53

6. Jerusalem, Jerusalem, convertere ad Dominum, Deum Tuum.
Lamentatio Ieremiae Prophetae (secundum Librum usualem)

7. Ut quid, Domine, recessisti longe.
Psalmus 9(10), 22(1)

8. Comprehendentes autem eum duxerunt ad domum principis sacerdotum. Petrus vero sequebatur a longe...
Quem cum vidisset ancilla quaedam sedentem ad lumen et eum fuisset intuita, dixit: Et hic cum illo erat...Mulier, non novi illum. Et post pusillum alius videns eum dixit: Et tu de illis es... O homo, non sum. Et intervallo facto quasi horae unius, alius quidam affirmabat dicens: Vere et hic cum illo erat; nam et Galilaeus est...Homo, nescio, quid dicis. Et continuo adhuc illo loquente cantavit gallus. Et conversus Dominus respexit Petrum. ...recordatus est Petrus verbi Domini...Et egressus foras...flevit amare.
Evagelium secundum Lucam 22, 54, 56-62

9. Iudica me, Deus, et discerne causam meam.
Psalmus 42(43), 1

10. Et viri, qui tenebant illum, illudebant ei caedentes. Et velaverunt eum et percutiebant faciem eius et interrogabant eum dicentes: Prophetiza, quis est qui te percussit?...
Tu ergo es Filius Dei?... Vos dicitis, quia ego sum.
Evangelium secundum Lucam 22, 63-64, 70

11. Jerusalem, Jerusalem, convertere ad Dominum, Deum Tuum.
Lamentatio Jeremiae Prophetae (secundum Librum usualem)

12. Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo,
tota die impugnans tribulavit me.
Psalmus 55(56), 2

13. Et surgens omnis multitudo eorum duxerunt illum ad Pilatum. Coeperunt autem illum accusare dicentes: Hunc invenimus subvertentem gentem nostram et prohibentem tributa dare Caesari et dicentem se Christum regem esse. ...
Tu es rex Iudaeorum? ... Tu dicis. ...Nihil invenio causae in hoc homine.
...Et...remisit eum ad Herodem... Herodes autem... interrogabat, ... eum multis sermonibus. At ipse nihil illi respondebat.
... Sprevit autem illum Herodes... et... indutum veste alba... remisit ad Pilatum...
Pilatus autem convocatis principibus sacerdotum..., dixit ad illos: ...ecce nihil dignum morte actum est ei. Emendatum ergo illum dimittam...
Tolle hunc et dimitte nobis Barabbam.
Iterum autem Pilatus locutus est ad eos volens dimittere Jesum. At illi succlamabant dicentes: Crucifige, crucifige illum... Quid enim mali fecit iste? Nullam causam mortis invenio in eo.
Crucifige, crucifige illum, crucifige
Evangelium secundum Lucam 23, 1-4, 7-9, 11, 13-16, 18, 20-22

PARS II

...in pulverem mortis deduxisti me.
Psalmus 21(22), 16

14. Et baiulans sibi crucem exivit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice autem Golgotha.
Evangelium secundum Ioannem 19, 17

Popule meus, quid feci tibi?
Aut in quo contristavi te?
Responde mihi.
Quia eduxi te de terra Aegypti,
parasti crucem Salvatori tuo.
Improperia 1-5
Hagios o Theos.
Sanctus Deus.
Hagios ischyros.
Sanctus fortis.
Hagios athanatos, eleison himas.
Sanctus immortalis, miserere nobis.
Trisagion

15. ...ibi crucifixerunt eum et latrones, unum a dextris et alterum a sinistris.
Evangelium secundum Lucam 23, 33

16. Crux fidelis, inter omnes
arbor una nobilis.
Nulla silva talem profert,
fronde, flore, germine.
Dulce lignum, dulces clavos,
dulce pondus sustinet.
Antiphonae: I, 1-4 et II, 1-2, hymni „Pange lingua”

Ecce lignum Crucis,
in quo salus mundi pependit.
Antiphona ad detegendam Crucem, 1

17. Dividentes vero vestimenta eius miserunt sortes.
Iesus autem dicebat: Pater, dimitte iliis; non enim sciunt, quid faciunt.
Evangelium secundum Lucam 23, 34 ( versibus conversis)

18. ...in pulverem mortis deduxisti me ...
foderunt manus meas et pedes meos.
Dinumeraverunt omnia ossa mea,
ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me...
et super vestem meam miserunt sortem.
Tu autem, Domine, ne elongaveris auxilium Tuum a me;
ad defensionem meam conspice.
...
...in pulverem mortis deduxisti me
Psalmus 21(22), 16-20

19. Et stabat populus spectans, et deridebant eum principes cum eis dicentes: Alios salvos fecit, se salvum faciat, si hic est Christus Dei electus. Illudebant autem ei et milites accedentes et acetum offerentes ei et dicentes: Si tu es rex Iudaeorum, salvum te fac.
Evangelium secundum Lucam 23, 35-37

20. Unus autem de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum dicens: Si tu es Christus, salvum fac temetipsum et nos. Respondens autem alter increpabat eum dicens: Neque tu times Deum, quod in eadem damnatione es. Et nos quidem iuste, nam digna factis recipimus; hic vero nihil mali gessit... Domine, memento mei, cum veneris in regnum Tuum. ... Amen dico tibi: Hodie mecum eris in paradiso.
Evangelium secundum Lucam 23, 39-43

21. Stabant autem iuxta crucem Iesu mater eius et soror matris eius Maria Cleophae et Maria Magdalene. Cum vidisset ergo Iesus matrem et discipulum stantem, quem diligebat, dicit matri suae: Mulier, ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce mater tua.
Evangelium secundum Ioannem 19, 26-27

22. Stabat Mater dolorosa
iuxta Crucem lacrimosa,
dum pendebat Filius.

Quis est homo, qui non fleret,
Matrem Christi si videret
in tanto supplicio?

Eia, Mater, fons amoris,
me sentire vim doloris
fac, ut tecum lugeam.

Fac, ut ardeat cor meum
in amando Christum Deum,
ut sibi complaceam.

Christe, cum sit hinc exire,
da per Matrem me venire
ad palmam victoriae.

Quando corpus morietur,
fac, ut animae donetur
Paradisi gloria.
Jacobi de Benedictis Sequentia „Stabat Mater”, versus 1-3, 13-15, 25-30, 55-60.

23. Erat autem fere hora sexta, et tenebrae factae sunt in universam terram usque in horam nonam. Et obscuratus est sol, et velum templi scissum est medium. Et clamans voce magna Iesus ait: Pater, in manus Tuas commendo spiritum meum.
Evangelium secundum Lucam 23, 44-46

Consummatum est.
Evangelium secundum Ioannem 19, 30

...
In pulverem mortis deduxisti me
Miserere
Deus meus.
Stabat Mater
Crux fidelis
...
24. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum.
In iustitia tua libera me.
Inclina ad me aurem tuam, accelera ut eruas me,
esto mihi in Deum protectorem et in domum refugii,
ut salvum me facias...
In manus tuas commendo spiritum meum
redemisti me, Domine Deus veritatis.
Palmus 30(31), 2-3, 6