Hector Berlioz (1803-1869)
Uwertura koncertowa Korsarz op. 21

Pierwotny tytuł tej uwertury brzmiał La Tour de Nice. Powstała ona zapewne podczas drugiej wizyty Berlioza w Nicei, w roku 1844. W trakcie późniejszej rewizji otrzymała tytuł Le Corsaire (lub Le Corsaire de Rouge) i ukazała się drukiem u Richaulta w Paryżu w 1852 roku.
Niektórzy twierdzą, że prawykonanie miało miejsce 19 stycznia 1845 roku w Paryżu. Inni stanowczo przeczą temu, jakoby za życia twórcy uwertura była grana w tym mieście i wskazują na Brunszwik, gdzie Berlioz prowadził ją 3 kwietnia roku 1854. Chodzi chyba o prawykonania obu wersji pod dwoma różnymi tytułami. Tytuł Korsarz lepiej oddaje charakter utworu, przyjęło się jednak twierdzić, że nie ma on nic wspólnego ze słynną powieścią poetycką Byrona, która zainspirowała tak wielu kompozytorów.
Ale może ta zbieżność tytułów sprawiła, że Korsarz należał do ulubionych pozycji repertuarowych w 2. połowie XIX wieku. Dziś uwertura ta grywana jest rzadko. Rozpoczyna się w tempie Allegro assai szybkimi pasażami smyczków o nieregularnym przebiegu, którym odpowiadają akordy drzewa. Niespodziewanie wkracza refleksyjne Adagio sostenuto z charakterystyczną hymniczną kadencją. Z chwilą powrotu Allegra tempo nie zmienia się już do końca utworu. Rozpędzone pasaże smyczków służą tu za temat pierwszy, zaraz jednak w niskim rejestrze słychać wesołą melodię drugiego tematu, który potem przejmują skrzypce. Ekspozycję zamykają frazy znane z Adagia. Przetworzenie, dość gruntowne, pełne jest nagłych zwrotów akcji, repryza - znacznie skrócona. Zwięzły ten utwór porywa nie tyle melodyką, dość szorstką i niewyszukaną, ile witalnością i nieokiełznaną fantazją widoczną w prowadzeniu głosów, które mogłoby i dziś purystów przyprawić o ból głowy. W sporze z nimi trzymamy jednak stronę Berlioza.

Maciej Negrey