Symfonia kameralna op. 110 bis
opracowanie VIII Kwartetu smyczkowego c-moll przez Rudolfa Barszaja (1967)

O swoim VIII Kwartecie smyczkowym c-moll Szostakowicz miał powiedzieć: Poświęciłem go samemu sobie. Już w pierwszych jego taktach pojawia się w funkcji motywu przewodniego dźwiękowy monogram kompozytora – D-ES-C-H, znany choćby z X Symfonii i występujący także w ostatnim utworze kompozytora – Sonacie altówkowej wraz z cytatem z Sonaty księżycowej Beethovena.
Utwór powstał w lipcu 1960 roku (w rekordowym czasie trzech dni) w Gorisch koło Drezna, gdzie Szostakowicz pracował nad muzyką do niemiecko-radzieckiego filmu Pięć dni i pięć nocy. Kwartetem uczcił pamięć „Ofiar faszyzmu i wojny” – stąd jego wstrząsająca tragiczna wymowa.
Utwór złożony został z pięciu złączonych z sobą części – trzy z nich określone mianem Larga stanowią kluczowe ogniwa w dramaturgii cyklu: pierwsze i ostatnie wyznacza granice formy, środkowe stanowi jej wyrazowe centrum i ma charakter muzyki żałobnej. Trzykrotne eksklamacje – niczym Beethovenowski motyw losu – otwierają tu przestrzeń symboliczną, kluczem do której jest cytat pieśni Zamęczony w ciężkiej niewoli oraz Szostakowiczowski autocytat – motyw z opery Lady Makbet mceńskiego powiatu, za którą autor otrzymał w roku 1936 oficjalną negatywną krytykę ze strony władz. Larga przedzielone są ogniwami o charakterze scherzowych epizodów: Allegro molto jest rodzajem mrocznej motorycznej toccaty, a Allegretto ­– jak pisze Krzysztof Meyer – „odrealnionym walcem”.
Muzyka Kwartetu, wzorem ulubionej strategii kompozytora, utkana jest z autocytatów z jego muzyki, a także z aluzji na temat – co też sam ujawnił – Wagnera czy Czajkowskiego.

Małgorzata Janicka-Słysz